บ้านไทย ความเป็นอยู่ริมน้ำแบบไทย ความสวยงามของสถาปัตยกรรมที่สอดคล้องลงตัวกับสภาพแวดล้อม และวิถีชีวิตเรียบง่าย แต่งดงาม สิ่งเหล่านี้มีให้เห็นในประเทศไทยมาช้านาน แต่ในโลกสมัยใหม่ คนไทยหลายคนกลับมีค่านิยมที่ต้องเหมือนตะวันตก  มรดกที่เรียบง่ายงดงามเหมาะกับบ้านเราก็มีให้เห็นให้ชมน้อยลง ผู้ที่เห็นคุณค่าความสวยงามกลับเป็นฝรั่งชาวต่างชาติ ในบรรดาชาวต่างชาตินี้มีชาวเบลเยียมที่อยากนำสถาปัตยกรรมล้านนาและตลาดน้ำมาตั้งไว้ให้เป็นที่ดึงดูดความสนใจในสวนเปิดของเขา

พาราดิซิโอ (Paradisio) เป็นสวนสัตว์เปิดและสวนพฤกศาสตร์แนวใหม่ ในเขตเมือง Brugellette 50 กิโลเมตรใต้ กรุงบรัสเซลส์ สร้างขึ้นเมื่อปี พ.ศ. 2536 บนพื้นที่ ประมาณ 140 ไร่  เดิมเป็นอาณาเขตของโบสถ์เก่าแก่ เริ่มต้นจากการเป็นสวนนก  ปราสาทหลังใหญ่ในบริเวณได้รับการปรับเปลี่ยนภายในให้เป็นอุทยานสัตว์น้ำทะเลหายาก  บริเวณสวนเปิดมีพันธุ์ไม้หายากทั่วโลก ผู้บริหารคือ นายอิริค โดม  (Eric Domb) มีวิสัยทัศน์ไกล และพร้อมจะเนรมิตสิ่งที่ตนคิด วางแผนให้เป็นจริงในเวลาอันสั้น ปัจจุบันมียอดผู้เข้าชมกว่าหกแสนคนต่อปี ทั้งที่สวนนี้เปิดให้คนเข้าชมเพียงปีละ 7 เดือน

     ในช่วงปีที่ผ่านมา นายอิริค โดม ได้จัดสร้างสวนจีนจำลองที่ใหญ่ที่สุดนอกประเทศจีน โดยผีมือช่างจีน 40 คน ได้จัดสร้างเทวสถานแบบบาหลีโดยใช้ช่างอินโดนีเซียและศิลาจากอินโดนีเซีย ได้จัดสร้างโรงช้าง สระต่างระดับให้ช้างเล่นน้ำ  เพื่อรองรับช้างจากอินโดนีเซียไว้ในสวนเปิดของเขาเรียบร้อยแล้ว
       
     เมื่อนายอิริค โดม เชิญผู้เขียนไปเยี่ยมชมสวนเปิดของเขา ผู้เขียนสังกตว่ายังมีพื้นที่ว่างอีกมาก จึงได้เสนอแนะให้เขานำความงดงามของศิลปะไทยมาสร้างเพิ่มให้กลมกลืนกับธรรมชาติตามแนวคิดของสวนนี้

     นี่คือจุดเริ่มต้นของโครงการสถานทูตไทย ณ กรุงบรัสเซลส์ ที่ต้องการ “ ปักธงไทย” สร้างห้องแสดงประเทศไทยหรือโชว์รูมแบบถาวรในประเทศที่เป็นประตูสู่ยุโรป โดยให้ฝรั่งเป็นผู้ออกค่าใช้จ่ายสร้างและบำรุงรักษา   ภายใต้การออกแบบควมคุมของสาถปานิกชั้นนำของไทย   โดยการสนับสนุนของกระทรวงการต่างประเทศผู้เขียนจึงได้นำนายอิริค โดม ผู้บริหารสูงสุด และผู้ช่วยไปเยือนไทยในช่วงต้นกันยายน

     เริ่มจากเมืองโบราณ จังหวัดสมุทรปราการ แขกฝรั่งทั้งสองคนต่างตื่นตาตื่นใจกับสถานที่จำลองของจริงจากทุกภาคที่ได้เห็น ตะลึงกับฝีมือการแกะสลักไม้แผ่นหนาใหญ่ที่เป็นชีวประวัติพระพุทธเจ้า อร่อยกับอาหารกลางวันที่ตลาดน้ำ ทั้งก๋วยเตี๋ยวเรือและขนมไทยโบราณ  เพลิดเพลินกับการเดินชมบรรยากาศร้านค้าโบราณรอบๆ ตลาดน้ำ ที่มีเรือพายขายกาแฟ อาหาร และการซื้ออาหารให้ปลาตัวใหญ่ในน้ำ     จุดประกายความคิดโลดแล่นกับทั้งสองคนที่วาดภาพส่วนหนึ่งของทะเลสาบในสวนพาราดิซิโอให้เป็นตลาดน้ำที่มีชีวิตแบบไทยภายในปีหน้าให้จงได้

     ที่ลำปาง ทั้งสองคนประทับใจกับสถาบันศชบาลแห่งชาติ ขององค์การอุตสาหกรรมป่าไม้ โดยเฉพาะโรงเรียนฝึกควาญช้างที่นายอิริค โดม  บอกกับ ผอ.องค์การอุตสาหกรรมป่าไม้ว่า จะขอไปลงทะเบียนเรียนเป็นควาญช้างด้วยตัวเองเป็นเวลา 30 วันในปีหน้า  ประทับใจกับโรงช้างที่อาศัยช้างบำบัด เด็กออทิสติกให้สามารถมีพัฒนาการที่ดีขึ้นได้ ซึ่งนับเป็นแห่งแรกในโลกเท่าที่เขาทราบ   ความชอบช้างอยู่แล้ว จึงยิ่งบังเกิดความรู้สึกประทับใจกับความฉลาดและเป็นประโยชน์ต่อเพื่อนมนุษย์ของช้างยิ่งขึ้นไปอีก

    นี่แหละภูมิปัญญาท้องถิ่นไทยที่ก้าวไกลกว่าฝรั่งในแบบเรียบง่าย พอเพียง  ไม่ต้องเปลืองงบประมาณมหาศาลในการสร้างอาคารที่มีอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ทันสมัย   เพียงห้องเรียนหลังคามุงใบสัก  ช้างกับควาญช้าง และกล้วย อ้อย ก็สามารถสะกดจิตเด็ก และสร้างความเชื่อมั่นการแสดงออกถึงความรักที่ถ่ายทอดจากช้างไปสู่เด็ก  และเด็กไปสู่พ่อแม่ของตนได้   

     พ่อแม่เฝ้ารอดูอยู่ข้างนอกน้ำตาซึมด้วยความปิติที่ช้างไทยสามารถใช้มันสมอง และความเข้าใจพัฒนาให้ลูกเขามีพฤติกรรมปกติมากขึ้นได้

     ใครจะรู้ว่า อีกไม่นานเมื่อการค้นคว้าวิจัยของนักวิชาการไทยในเรื่องนี้สำเร็จ ไทยอาจจะมีศูนย์ช้างที่สามารถรักษาเด็กที่เป็นโรคออทิสติกจากทุกมุมโลก ช้างไทยที่เคยมีภาพลักษณ์ไม่ดีในกรุงเทพฯ ก็จะฉายภาพลักษณ์ที่ควรเป็นให้เป็นที่รู้จักทั่วโลก     การท่องเที่ยวของชาวต่างชาติจะเป็นแบบครอบครัวมากยิ่งขึ้น  อยู่นานและใกล้ชิดธรรมชาติมากยิ่งขึ้น และเป็นแบบยั่งยืนที่เราอยากเห็นมากขึ้น

    ที่โรงแรมแมดาริน ดาราเทวี จังหวัดเชียงใหม่    ฝรั่งทั้งสองคิดเหมือนกันทันทีที่เห็น เรือนหอไทยล้านนาผสมพม่า หลังคาปิดทองหลังใหญ่ด้านซ้ายของล๊อปบี้โรงแรม คือรูปแบบที่เขาอยากให้สถาปนิกไทยช่วยจำลองสร้างที่สวนพาราดิซิโอตามจินตนาการ   ชั้นล่างจะเป็นที่อยู่ช้าง   ชั้นบนเป็นพิพิธภัณฑ์ช้างและห้องเอนกประสงค์

     ณ มูลนิธิศิลปะชีพบางไทร นอกจากเรือนไทย 4 ภาคที่มีความเรียบง่ายและงดงาม ตอกย้ำความเชื่อมั่นของคนทั้งสองที่อยากได้ สไตล์ไทยและช้างไทยไปเป็นที่ดึงดูดหลักสร้างความประทับใจให้กับผู้เข้าชมสวนของเขาแล้ว ทั้งสองคนยังตะลึงกับฝีมือนักเรียนช่างฝีมือในศิลปะและสิ่งประดิษฐ์ทุกด้าน ไม่ว่าจะเป็นไม้แกะสลัก ภาพเขียนน้ำมัน เครื่องแก้ว การวาดสีบนกระเบื้อง

     ผู้เขียนจึงได้ใช้โอกาสนี้เสนอแนะให้สวนพาราดิซิโอเป็นหุ้นส่วนกับมูลนิธิศิลปาชีพในการสั่งทำของที่ระลึกตามรสนิยมที่ผู้บริโภคชาวยุโรปชื่นชอบไปแสดงและจัดจำหน่ายในสวนพาราดิซิโอ เพราะแต่ละชิ้นทำด้วยมือไม่ซ้ำกัน  มีคุณค่าสูง ราคาไม่แพง  ยิ่งเมื่อผู้ซื้อรับทราบภูมิหลัง ก็ยิ่งประทับใจว่าสิ่งเหล่านี้  ล้วนเป็นฝีมือชาวบ้านธรรมดาที่ได้รับการสนับสนุนให้เรียนรู้จากช่างฝีมือเอก  โดยน้ำพระทัยจากสมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ ผู้ทรงเห็นคุณค่าของช่างศิลปะของไทย และเป็นการสร้างงานรายได้ให้แก่ชาวชนบทที่ด้อยโอกาส

    
     ในตอนท้ายของการเยือนไทยที่แขกทั้งสองคนได้เห็นบ้านไทยที่งดงามอีกหลายแห่ง อาทิ บ้านเรือนไทยของ ม.ร.ว.สายสวัสดี สวัสดิวัฒน์ ที่อำเภอแม่ริม  จังหวัดเชียงใหม่  (โดยบุตรชาย ได้จัดการแสดงรำไทยต้อนรับบนเรือนไทยด้วย)  วังสวนผักกาด    บ้านจิม ทอมสัน     ตลาดน้ำที่ดำเนินสะดวก มูลนิธิพระคชบาล ศูนย์พระนครศรีอยุธยา  ตลอดจนผลงานมูลนิธิศิลปะชีพ ที่พระที่นั่งอนันตสมาคม ผู้เขียนได้จัดให้บุคคลสำคัญทั้งสองได้พบปะพูดคุยกับสถาปนิกชั้นนำของไทย ได้แก่ อาจารย์มติ ตั้งพานิช  ศาสตราจารย์   ภิญโญ  สุวรรณคีรี  และอาจารย์จุลทรรศน์ กิติบุตร

    
     สำหรับช้างไทย 2 เชือกที่สวนพาราดิซิโออยากนำไปศึกษาชีวิตแบบธรรมชาติ ไม่มีการล่ามโซ่ ขังกรง หรือใช้ช้างแสดงการเตะฟุตบอล นั้น   ปลัดกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติ ผู้อำนวยการองค์การอุตสาหกรรมป่าไม้และข้าราชการที่เกี่ยวข้อง ก็ได้กรุณาให้คำแนะนำที่เป็นประโยชน์   โอกาสที่สวนพาราดิซิโอจะขยายความร่วมมือด้านอนุรักษ์ช้างไทยกับฝ่ายไทยจึงพอมีลู่ทาง เพราะผู้บริหารสวนมีแนวคิดด้านธรรมาภิบาลเพื่อสวัสดิภาพสัตว์ ไม่แตกต่างจากทางราชการและกลุ่มเอ็นจีโอไทย     ซึ่งนายอิริค โดม ตั้งใจจะเชิญคณะผู้บริหารกระทรวงฯ และผู้แทนเอ็นจีโอไปเยี่ยมชมสวนพาราดิซิโอล่วงหน้า เพื่อให้เกิดความมั่นใจ และเข้าใจร่วมกันถึงวัตถุประสงค์และประโยชน์ที่จะได้รับร่วมกัน
 
    
    แต่ไม่ว่า ทางสวนจะได้ช้างไทยไป หรือไม่  ความฝันของสถานทูตในโครงการปักธงไทย  สร้างห้องโชว์ประเทศไทยในเมืองหลวงยุโรป ได้เริ่มใกล้ความจริงแล้ว ชั้นแรกคือ ทางนายอิริค โดม ได้ขอให้สถาปนิกไทยเดินทางไปสำรวจพื้นที่จริงในสวนเพื่อเขียนแบบ   แน่นอนว่า  งานใหญ่เช่นนี้ ย่อมต้องมีอุปสรรคอีกมากมาย   แต่นายอิริค โดม ได้แสดงความมุ่งมั่นที่เอาชนะอุปสรรคต่าง ๆ ได้มาก่อนหน้านี้แล้ว 

     ดังนั้น น่าจะพอคาดหวังได้ว่า  อีกไม่นานเกินรอเราคงจะภูมิใจกับหอล้านนาไทยและตลาดน้ำที่สะท้อนวิถีชีวิตไทยแห่งแรกนอกประเทศพร้อมสิ่งประดิษฐ์ที่มาจากฝีมือช่างไทย และหากการดำเนินการขอยืมช้างไทยไปศึกษาได้รับการตอบสนองด้วยดีจากฝ่ายไทย ช้างไทยก็เป็นจุดเด่นของสวน พอ ๆ กับหอล้านนาและตลาดน้ำในการดำรงชีวิตอยู่กับธรรมชาติในสวนเปิดแห่งนี้ 

     ผู้เขียนขอขอบคุณกระทรวงการต่างประเทศ ท่านปลัดกระทรวงทรัพยกรธรรมชาติฯ ท่านผู้อำนวยการองค์การอุตสาหกรรมป่าไม้ และข้าราชการของกระทรวงทรัพยากรฯ  มูลนิธิศิลปชีพ บางไทร   มูลนิธิพระคชบาล  ศูนย์พระนครศรีอยุธยา ตลอดจนสถาปนิกไทยที่กรุณาสละเวลาพบปะแขกของสถานเอกอัครราชทูตทั้งสองคน

     ใครจะรู้ บางทีสวนพาราดิซิโอในอนาคตอาจจะกลายเป็นจุดเชิญชวนท่องทั่วไทยที่ใหญ่ที่สุดในยุโรปที่พร้อมจะสร้างความประทับใจให้แก่ชาวเบลเยียมและยุโรปนับล้านคนก่อนวางแผนไปชมของจริงอีกมากในทุกภาคของไทย

พิศาล มาณวพัฒณ์
เอกอัครราชทูต ณ กรุงบรัสเซลส์
หัวหน้าคณะผู้แทนไทยประจำประชาคมยุโรป