ทว่า เมื่อฟินแลนด์เข้ามาเป็นประธานสหภาพยุโรป จึงได้มีความพยายามอย่างจริงจังที่จะแปรเปลี่ยนข้อเสนอแนะในเชิงนโยบายให้เป็นการปฏิบัติจริง อันเป็นที่มาของรายงายฉบับนี้ ซึ่งจัดเตรียมขึ้นมาเพื่อเป็นพื้นฐานสำหรับการอภิปรายในประชุมคณะมนตรียุโรปด้านการแข่งขัน

สาระสำคัญของรายงานฉบับนี้คือ การตระหนักว่าปัญหาสำคัญที่ทำให้การสร้างนวัตกรรมในยุโรปในปัจจุบันไม่เป็นไปอย่างเท่าที่สหภาพยุโรปประสงค์ให้เป็นนั้น เนื่องจากสินค้าและบริการนวัตกรรมต้องใช้ทุนทำวิจัยและประชาสัมพันธ์สูง ทว่า อาจต้องใช้เวลานานกว่าสินค้าจะติดตลาดและคืนทุน ภาคเอกชนจึงไม่มีแรงจูงใจที่จะสร้างสินค้าและบริการใหม่ๆขึ้นมา

ดังนั้นเพื่อเป็นการแก้ปัญหาดังกล่าว ภาครัฐ ทั้งในระดับสหภาพยุโรปและประเทศสมาชิก จึงจะเข้าแทรกแซงภาคอุปสงค์ทั้งทางตรงและทางอ้อม อันจะเป็นการกระตุ้นให้ภาคธุรกิจมีแรงจูงใจที่จะผลิตสินค้าและบริการที่มีการสร้างสรรค์นวัตกรรม ที่สำคัญ การที่ภาครัฐเข้ามาแทรกแซงภาคอุปสงค์เอง ย่อมก็ทำให้เห็นผลอย่างรวดเร็ว ฉับไวมากกว่าการสนับสนุนแต่ด้านอุปทาน

การที่ให้ภาครัฐจึงเข้ามารับบทบาทหลักในการเป็นผู้สร้างตลาดที่เหมาะสม คือให้ภาครัฐเข้ามาเป็นลูกค้าหรือเป็นตลาดสั่งซื้อสินค้านวัตกรรมเสียเอง และยังเป็นผู้กำหนดมาตรฐานของสินค้าและบริการในตลาดให้แก่ภาคเอกชนด้วย อนึ่ง ประเทศสมาชิกของสหภาพยุโรปส่วนใหญ่มีระบบเศรษฐกิจแบบรัฐสวัสดิการ งานภาคบริการของรัฐมีมูลค่าจำนวนมากอยู่แล้ว จึงสามารถเป็นตลาดรองรับที่มีขนาดใหญ่ได้ทันที ในขณะเดียวกัน สหภาพยุโรปก็เร่งทำให้ตลาดร่วมยุโรปสมบูรณ์และออกระเบียบกฎเกณฑ์ที่สนับสนุนและปกป้องทรัพย์สินทางปัญญา เพื่อขยายศักยภาพทางการตลาดที่แท้จริงให้ครอบคลุมถึงประชาชน 450 ล้านคนให้ได้

ในขณะเดียวกัน รายงานฉบับนี้ก็ไม่ทิ้งมิติในด้านการเสริมความแข็งแกร่งให้แก่ด้านอุปทานหรือการสนับสนุนปัจจัยในการผลิต ไม่ว่าจะเป็นการให้ความช่วยเหลือทางเงินทุนให้แก่การทำวิจัยหรือบริษัทที่สร้างนวัตกรรม หรือการให้ความสนับสนุนด้านกำลังคน ด้วยการเรียกร้องให้มีการเคลื่อนย้ายอย่างเสรีของนักวิจัย และให้สถาบันวิจัยต่างๆมีอิสระจะป้อนกำลังคนให้แก่ภาคธุรกิจ ทว่า ประเด็นที่น่าสนใจคือ รายงานฉบับนี้เสนอว่าการสนับสนุนด้านอุปทานนั้น จำเป็นต้องเอาแนวโน้มของตลาดเป็นตัวตั้งว่าควรจะให้การสนับสนุนแก่ใครหรือการวิจัยในเรื่องไหนบ้าง หัวข้อที่จะได้รับเงินอุดหนุนการทำวิจัยจำเป็นต้องเป็นหัวข้อที่มีมูลค่าทางการตลาดและสอดคล้องกับทิศทางแนวโน้มของตลาดนั่นเอง

ดังนั้น ในยุทธศาสตร์แผนใหม่นี้ ภาครัฐจึงต้องรับบทบาทสำคัญมากกว่าที่เคยเป็นในยุทธศาสตร์ลิสบอน เพราะความสำคัญของยุทธศาสตร์ไม่ได้อยู่ที่ว่าใช้งบประมาณสนับสนุนการสร้างนวัตกรรมเท่าไหร่ แต่อยู่ที่ใช้งบประมาณอย่างไร เป็นไปเพื่อตอบสนองกับการสร้างนวัตกรรมที่สะท้อนความต้องการของตลาดหรือไม่ และงบประมาณดังกล่าวก็ไม่จำกัดอยู่แค่งบประมาณในการสนับสนุนการทำวิจัย แต่เป็นงบประมาณในด้านการให้บริการของรัฐต่อภาคประชาชนทั้งหมด กล่าวคือ รายงานดังกล่าวได้เรียกร้องให้ภาครัฐทั้งหมดปรับตัวให้ตอบรับต่อกระแสเศรษฐกิจ พร้อมๆกับตระหนักถึงความสำคัญและศักยภาพของตนที่จะเป็นผู้ขับเคลื่อนเศรษฐกิจเสียเอง นอกจากนี้ เพื่อให้แน่ใจว่าอุปสงค์ที่ภาครัฐกำหนดขึ้น สอดคล้องกับแนวโน้มของอุปทานในตลาด ภาครัฐจึงต้องดึงเอกชนเข้ามาร่วมในงานบริการของภาครัฐ ไม่ว่าจะเป็นในรูปแบบ privatisation หรือ outsourcing ก็ตาม มิเช่นนั้นอุปสงค์ของภาครัฐอาจจะผิดเพี้ยนไปจากสภาวะความต้องการที่แท้จริงของตลาดก็เป็นได้

รายงานฉบับนี้จึงเป็นการเสนอให้มีการปรับปรุง (หรือ “ยกเครื่อง”) การทำงานของภาครัฐให้มีความสมัยใหม่ มีประสิทธิภาพ สอดคล้องกับทิศทางตลาด ซึ่งเป็นการสอดคล้องกับหนึ่งในนโยบายหลักที่ฟินแลนด์อาสาจะทำอยู่แล้วในช่วงที่ดำรงตำแหน่งประธานสหภาพยุโรป อันได้แก่การยกเครื่องให้การทำงานของสหภาพยุโรปมีประสิทธิภาพ คล่องแคล่ว ทันสมัย ใช้กำลังคนหรืองบประมาณแต่น้อยแต่ให้ผลตอบแทนสูง

อย่างไรก็ตาม เป็นที่น่าจับตาว่าหากสหภาพยุโรปรับรองยุทธศาสตร์ดังกล่าวจริง จะทำได้ในวงกว้างแค่ไหน เพราะแม้ยุทธศาสตร์การให้ภาครัฐเข้ามาแทรกแซงภาคอุปสงค์จะช่วยให้ฟินแลนด์ประสบความสำเร็จมาแล้ว แต่ในกรณีของฟินแลนด์นั้น เศรษฐกิจของประเทศมุ่งเน้นไปที่ด้าน ICT เป็นหลัก โดยเฉพาะอย่างยิ่งจากบริษัท Nokia (มูลค่าการส่งออกของ Nokia คิดเป็น ¼ ของมูลค่าการส่งออกทั้งหมดของฟินแลนด์) (4) หากนำยุทธศาสตร์ดังกล่าวมาใช้ในระดับสหภาพยุโรป จะต้องขยายการแทรกแซงจากภาค ICT เข้าสู่เศรษฐกิจในสาขาอื่นๆด้วย ซึ่งย่อมมีความท้าทายมากกว่าการเข้าแทรกแซงในด้าน ICT ในสาขาเดียว

นอกจากนี้ ยังเป็นที่น่าสนใจว่าการเข้ามาแทรกแซงภาคอุปทานจะมีผลกระทบในระยะยาวและในกรอบของตลาดโลกอย่างไร เพราะทั้งสหภาพยุโรปและประเทศสมาชิกต่างก็เป็นผู้เล่นที่มีนำหนักสำคัญในเศรษฐกิจโลก การให้ภาครัฐเข้ามาเป็นผู้สร้างกระแสอุปสงค์ในวงกว้างนั้น อาจมีผลได้สองด้าน คือ

ในด้านหนึ่ง จะเป็นการเสริมอิทธิพลให้ทางการยุโรป ซึ่งไม่เพียงแต่สามารถกำหนดมาตรฐานกฎเกณฑ์ของตลาดยุโรปเช่นปัจจุบัน แต่จะมีอิทธิพลที่จะกำหนดแนวโน้มและทิศทางของความต้องการตลาดยุโรป ซึ่งอาจมีผลกระทบไปถึงทิศทางของตลาดโลกในวงกว้างก็เป็นได้ หรือในอีกนัยหนึ่ง สหภาพยุโรปจะเข้ามามีอิทธิพลสำคัญต่อกระแสของตลาดโลกอย่างยิ่งยวด การกำหนดกระแสตลาดของทางการยุโรปก็ต้องย่อมเป็นไปเพื่อเอื้อให้แก่ผู้ประกอบการชาวยุโรป อันจะทำให้ผู้ประกอบการในภูมิภาคอื่นๆเสียเปรียบ และต้องเป็นฝ่ายไล่ตามทิศทางของตลาดยุโรปที่ทางการยุโรปเป็นผู้กำหนดขึ้น

ทว่าในอีกแง่หนึ่ง การที่ให้ทางการเข้ามาแทรกแซงตลาดก็มีความเสี่ยงที่เป็นการบิดเบือนตลาด ทำให้อุปสงค์ในยุโรปไม่เป็นไปตามธรรมชาติ และไม่สะท้อนตอบรับกับทิศทางของอุปสงค์ตลาดโลก (เพราะแม้จะให้ภาครัฐดึงเอกชนเข้ามาร่วม ทว่าภาครัฐก็ยังคงเป็นผู้เลือกว่าจะดึงเอกชนรายใดและมีกระแสแนวคิดแบบไหน เข้ามาร่วมนั่นเอง) อันอาจทำให้ทิศทางของตลาดยุโรปถูกแยกออกจากกระแสตลาดโลก ซึ่งจะเป็นการลดทอนความสำคัญของเศรษฐกิจยุโรปในเวทีโลกก็เป็นได้

อย่างไรก็ตาม เมื่อดูจากน้ำหนักของสหภาพยุโรปในเวทีเศรษฐกิจโลกในปัจจุบัน ซึ่งเป็นเขตเศรษฐกิจที่มีจำนวน GDP มากที่สุดในโลก (5) จึงเป็นไปได้ว่าหากมีการนำยุทธศาสตร์สร้างนวัตกรรมใหม่นี้ไปปรับใช้จริง ผลกระทบที่มีต่อกระแสเศรษฐกิจโลกน่าจะเป็นในข้อแรกมากกว่า

ทางทีมงานไทยยุโรป.เน็ตจึงจะคอยจับตาดูประเด็นดังกล่าว และนำเสนอความคืบหน้า รวมทั้งผลกระทบที่อาจมีต่อเศรษฐกิจไทยต่อไป

อ่านรายงาน ‘Demand as a Driver of Innovation – Towards a More Effective European Innovation Policy’ ได้ ที่นี่

Add this page to your favorite Social Bookmarking websites

Related Items:

1. "นวัตกรรม" นำยุโรปสู่เศรษฐกิจบนพื้นฐานความรู้ ตอนที่ 1
2. "นวัตกรรม" นำยุโรปสู่เศรษฐกิจบนพื้นฐานความรู้ ตอนที่ 2 : วิเคราะห์แผนยุทธศาสตร์
3. "นวัตกรรม" นำยุโรปสู่เศรษฐกิจบนพื้นฐานความรู้ ตอนที่ 3 : กรองยุทธศาสตร์สู่ไทย
4. EU ยังด้อยกว่าสหรัฐฯและญี่ปุ่นในด้านนวัตกรรม
5. การขยายผลการวิจัยและพัฒนาสู่ภาคการผลิตในสหภาพยุโรป